Kopalnie - pracownie - obozowiska. Kompleks stanowisk paleolitycznych w rejonie złóż krzemienia czekoladowego w Orońsku - Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Celem projektu jest kompleksowe opracowanie i publikacja monografii naukowej prezentującej wyniki badań jednej z najstarszych w Europie paleolitycznych kopalń krzemienia, znajdującej się w Orońsku.

Kluczowym aspektem zadania jest publikacja nigdy wcześniej nieopracowanych, archiwalnych materiałów z pionierskich badań Stefana Krukowskiego z lat 20. i 30. XX wieku, uzupełnionych o wyniki badań prowadzonych przez IAE PAN od lat 60. XX wieku (L. Sawicki) do dziś (K. Kerneder-Gubała).

Podstawę źródłową monografii stanowią w dużej mierze materiały pozyskane przed 2000 rokiem, w tym kluczowy, nigdy wcześniej nieopracowany w całości zbiór z pionierskich badań prof. Stefana Krukowskiego z lat 20. i 30. XX wieku. Krukowski, prowadząc pierwsze regularne wykopaliska na stanowisku Orońsko 2, odsłonił pozostałości szybów i jam górniczych oraz zgromadził pokaźną kolekcję zabytków krzemiennych, przechowywaną w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie. Mimo fundamentalnego znaczenia tych odkryć dla zrozumienia europejskiego paleolitu, materiały te przez dziesięciolecia pozostawały niepublikowane, tworząc poważną lukę badawczą. Do publikacji będą włączone również niepublikowane wcześniej materiały z badań w Orońsku prowadzonych przez Ludwika Sawickiego i jego zespół z IAE PAN w latach 50. i 60 XX wieku.

Koncepcja projektu polega na krytycznym opracowaniu tych archiwaliów i ich integracji z wynikami najnowszych badań weryfikacyjnych, prowadzonych przez IAE PAN od 2016 roku pod kierunkiem dr K. Kerneder-Gubała. Nowe badania, wykorzystujące współczesne standardy dokumentacji i najnowsze technologie (m.in. GIS, datowanie radiowęglowe C14), dostarczyły bezcennych danych stratygraficznych i chronologicznych, potwierdzających paleolityczną metrykę kopalni (schyłek Allerödu, początek Młodszego Dryasu) i pozwalających na powiązanie jej z technokompleksem z liściakami. Dzięki temu możliwe będzie nie tylko pierwsze opublikowanie historycznej kolekcji S. Krukowskiego, ale także jej weryfikacja i kontekstualizacja w świetle aktualnej wiedzy i metodologii.

Działanie to ma fundamentalne znaczenie dla ochrony unikatowego dziedzictwa, gdyż umożliwi trwałe włączenie go do obiegu naukowego i stanie się podstawą do skutecznych działań konserwatorskich oraz planowanego utworzenia Orońskiego Parku Archeologicznego.

Monografia, wydana w wolnym dostępie (w formie drukowanej i cyfrowej), stanowić będzie kamień milowy w badaniach nad pradziejowym górnictwem krzemienia, zamykając ponad 100-letni okres badań terenowych i inaugurując nowy etap ich naukowej eksploatacji i społecznej popularyzacji.

Monografia, będzie syntezą łączącą:

archiwalne wyniki badań (S. Krukowskiego, a także późniejsze badania powierzchniowe L. Sawickiego).
wyniki najnowszych badań terenowych i analiz specjalistycznych (w tym analizy archeobotaniczne, archeozoologiczne oraz datowania C14).
nowoczesne analizy przestrzenne z wykorzystaniem GIS, które pozwolą na rekonstrukcję paleolitycznego krajobrazu gospodarczego.